Contact

Zeestraat 84
2518 AD The Hague
Netherlands

Other locations ›

Marcel Schuttelaar

Overheid of Overhead

Klaas van Egmond presenteerde onlangs zijn boek Homo Universalis: Moreel kompas voor een nieuwe Europese Renaissance. Op onnavolgbare wijze vertelde Klaas over het mensbeeld van Plato, Aristoteles en Leonardo da Vinci. Over spiritualiteit en materialisme, kerk en overheid, gezamenlijkheid en individualisme… Met als kernboodschap dat onze beschaving in deze postmoderne tijd ernstig uit balans is geraakt. En dat we dus onze waarden grondig moeten herijken. 

Perfect storm 

Als je een vrolijke dag wilt hebben, dan moet je niet teveel naar de verhalen van Klaas luisteren. Klaas vreest de perfect storm: het ongeveer gelijktijdig ineenstorten van het financiële- en het ecosysteem. En het verdampen van het morele kader. Kort samengevat stevenen we volgens Klaas af op een feodale samenleving waarin de publieke belangen steeds meer in handen komen van een kleine private elite.

Kleinere overheid

De afgelopen 25 jaar is deze ontwikkeling hard gegaan. Het waren jaren van deregulering, marktwerking en liberalisering. Ingezet vanaf de jaren ‘80 door de onlangs overleden secretaris generaal van Economische Zaken Frans Rutten en zijn opvolgers. Land en publieke instituties zijn stukje bij beetje te koop gezet, geheel in lijn met het gedachtegoed van Wall Street ofwel de financiële wereld.

Sluipenderwijs 

Maar die verkoop verloopt zo sluipenderwijs dat je als burger nauwelijks in de gaten hebt dat je nu in een ander land leeft. Dit mede door de overheid gestimuleerde beleid heeft juist de kracht van diezelfde overheid uitgehold. Zoals een directeur internationale zaken mij onlangs treurig verklaarde: “Als je als samenleving niet meer wil betalen voor het bestuur van het land dan krijg je als beloning deze overheid.” Herman Tjeenk Willink en Tjibbe Joustra waarschuwden daar onlangs voor.

Scheveningse haven 

Waar dit toe leidt, zie je op lokaal niveau in de Scheveningse haven. De 50 meter brede kades worden in rap tempo volgebouwd met woningen en horeca. Waar voorheen visnetten en scheeps- en onderhoudsmaterialen op de gemeenschappelijke ruimte gestald konden worden, is nu elke m2 prooi voor projectontwikkelaars. Als op zo’n kade eenmaal burgers wonen, procederen die op termijn de visserij en andere bedrijvigheid weg; alles voor een goede nachtrust. Veel Scheveningers zijn er ziek van dat hun haven in de uitverkoop is gegaan. Dit proces is alleen mogelijk omdat de gemeente niet snapt wat de essentie is van een haven en de gemeenschappelijke ruimte, de commons, aan de hoogste bieder verkoopt. 

Commons

We zien dit op nationaal niveau ook terug in ontwikkelingen op de huizenmarkt. Ooit was het departement van Volkshuisvesting een belangrijk Instituut dat ervoor zorgde dat de burger een betaalbaar dak boven zijn hoofd had. Liberalisering van de verhuurmarkt heeft tot de bizarre situatie geleid dat veel burgers nu drie tot vier keer zoveel van hun inkomen uitgeven aan huisvesting dan aan voedsel. Geld wat belastingvrij in de zakken van de verhuurder verdwijnt. Net als na de oorlog is de woningnood schrijnend. De politiek vond dat het ministerie wel opgeheven kon worden. Net als dat van Milieu.

Europa

Te slimme, eigenwijze ambtenaren werden enkele decennia terug nog al eens naar Brussel “gepromoveerd”. Dan was men ze kwijt op het departement. Op tal van belangrijke Europese bestuursposten zaten toen Nederlandse topambtenaren. Die snapten het belang van het verdedigen van Europese waarden en belangen. Het binden van lidstaten en verbeteren van wet- en regelgeving. Ook het denken over Europa is drastisch veranderd. Met de klucht rond de Brexit als ultiem resultaat. 

Herbezinning

En dan zijn we terug bij de constateringen van Klaas. Een kleine toplaag ‘bezit’ een groot deel van de publieke belangen. Dat is zover voortgeschreden dat ook de positie van het bestuur zelf ernstig onder druk is komen te staan. Dat speelt op lokaal, nationaal en Europees niveau. Om met enig succes de grote maatschappelijke vraagstukken van de komende decennia te kunnen oplossen is een herbezinning over de rol en positie van die overheid cruciaal. Het is dringend noodzakelijk te herinvesteren in kwaliteit, slagvaardigheid en visie. In investeringsmacht en -kracht. 

Terug in de tijd

Terug dus naar de tijd toen topambtenaren geprezen werden om hun kennis en ervaring en zelf ruimte hadden om te excelleren. Toen mensen zoals Klaas er nog werkten. Toen het bestuur visie had en de burgerij richting gaf. We hebben nu, decennia later, kunnen ervaren dat doorgeschoten marktwerking de burgerij en het gemeenschappelijke juist NIET beschermt. Tijd dus voor een decennium waarin de burgerij weer vertrouwen krijgt in haar overheid en deze niet louter ziet als overhead.


Thank you for your registration!
Invalid email address Back