Contact

Zeestraat 84
2518 AD The Hague
Netherlands

Other locations ›

Marcel Schuttelaar

Gesprek met mijn vader: de ander

Er zijn van die onderwerpen die al lang door mijn hoofd dwarrelen. Er om vragen om behandeld te worden. Neergeschreven in een column. Het gesprek met mijn vader is daar een van. Dat gesprek duurde drie dagen. 

Als jochie uit een katholiek middenstandsgezin, waarin alles om de kruidenierszaak draaide, koos ik mijn eigen route. Zo links mogelijk, gericht op het verbeteren van de wereld. En afstand nemend van de middenweg. Mijn vader was een held, maar niet de mijne. Gerespecteerd en succesvol in zijn wereld. Bereid om iedereen te helpen met een verstandig advies.

Maar hij had zichtbaar moeite met de landelijke acties die ik entameerde. Zijn zakenomgeving sprak hem daarop aan. Zijn wat moralistische betogen stonden haaks op wat ik als maatschappelijke opgave beschouwde. Kortom, we spraken elkaar wel maar begrepen elkaar niet.

Toen hij een jaar of zeventig was begon ik me zorgen te maken. Zijn gezondheid was broos. Het harde werken, gekoppeld aan een matige constitutie eiste zijn tol. In gedachte zag ik me tijdens zijn begrafenis op de preekstoel staan voor een bomvolle kerk. Zwetend omdat ik niet wist wat over hem te zeggen.

De clichébeelden die ik van hem had vormden weinig houvast voor een liefdevol afscheidsverhaal. “Ik ken je eigenlijk helemaal niet, weet niet wat je belangrijk vindt.” Met die woorden nodigde ik hem uit voor een 4-daagse zeiltocht. Op mijn oude wat primitieve boot. Het ging nog net, een paar jaar later zou hij er niet meer toe in staat zijn.

De eerste dag verliep ruïneus. Het was gezellig, maar hij vertelde enkel over zijn gezondheid. De ogen werden minder, hij had diabetes, het korte termijn geheugen werd er ook niet beter op en hij werd voor van alles en nog wat onderzocht. Hij was duidelijk niet blij met de interesse die de medische wereld voor hem had. 

Na een dag samenzijn was ik heftig verontwaardigd over het gebrek aan respect van die wereld. Maar 'geen cent wijzer geworden' over het doel van mijn missie. ‘s Avonds gingen we eten in een sfeervol restaurant aan het Haringvliet. Halverwege ons diner besloot ik het dan maar rechtstreeks te proberen. 

“Pa, ik heb al die jaren nooit naar je willen luisteren. We hebben nu samen drie dagen de tijd. Wat zijn de drie dingen in je leven waar je het meest positief over bent. Waarvan je zegt, doe dat ook. En wat zijn de drie dingen die compleet verkeerd gegaan zijn. Die je graag anders had gezien.” Hij legde zijn bestek op het bord. Ging wat achteruit zitten en moest even nadenken.

Na een seconde of tien reageerde hij. “We hebben elkaar inderdaad weinig gesproken. Ik was te druk, ik ken mijn eigen kinderen niet. Ik heb jou als baby zelfs nooit in mijn handen gehad. Dat deed je in die tijd als vent niet...”  We waren de laatste gasten die het restaurant verlieten. Na drie uren was ik 40 jaar wijzer.  

De meeste van de toen genoemde onderwerpen beginnen nu een tweede lading te krijgen. Alsof je ze zelf moet ervaren om het volledig te begrijpen. “Ik beschouw het als mijn mislukking dat jullie niets meer aan de kerk doen.” Hij verweet het zichzelf, niet ons. Ik reageerde verbaasd. Want hij had mij met regelmaat een monnik zonder klooster genoemd. In mijn hoofd galmde zijn credo: “Zelfs missionarissen hebben, als ze terug uit Afrika komen, een klooster met zusters om ze op te vangen. Jij hebt niets, hooguit je boot.” 

Ik was verbaasd. Waarom toch zo bezorgd over zoiets triviaals als naar de kerk gaan. Hij keek me aan met een wat droevige blik. “Het gaat natuurlijk niet om jou. Het gaat waarschijnlijk zelfs niet om je kinderen. Die krijgen nog wel genoeg mee van jou opvoeding. Maar wat rest er van het morele kompas van hun kinderen, van de samenleving? Waar koersen we op zonder christelijke waarden. Wat gebeurt er met de wereld als iedereen zichzelf in het middelpunt plaatst?” 

Het diepere belang van religie in de samenleving was niet bepaald een populair onderwerp in mijn studententijd. De kerk werd vooral gezien als onderdeel van de heersende macht die mensen klein hield. Ik begin nu de zorg van mijn vader beter te begrijpen. Want langzaamaan dringt het inzicht zich op dat met het uitfaseren van onze religie, er een diep vacuüm is ontstaan. Het ontbreken van spelregels voor het leven met elkaar. Het moreel kompas.

Dit vacuüm lijkt de laatste jaren opnieuw gevuld. Gestimuleerd door social media, waaruit geen ontsnappen mogelijk lijkt, is personal branding tot heiligste God verheven. Het gesprek met mijn vader was voor de opkomst van selfies, Facebook en Trump. En greep terug naar de tijd dat ‘de ander’ centraal stond. Toen de ik-persoon nog niet het middelpunt van mensheid en kosmos vormde. Dat is hem gelukkig bespaard gebleven. 

Wordt vervolgd.


Bedankt voor je inschrijving!
Er is een ongeldig emailadres ingevuld. Terug