Contact

Zeestraat 84
2518 AD The Hague
Netherlands

Other locations ›

Blockchain: de oplossing voor duurzame ketens?

Het begon met een kokosnoot van Fairfood en resulteerde in een studie naar de blockchain technologie en de impact op duurzame ketens. Gaat de blockchain de verduurzaming van ketens een enorme boost geven?

Steeds vaker horen we dat de blockchain ons zal brengen wat we allemaal graag willen: veilige (voedings-) producten, zonder rare ingrediënten (paardenvlees!) die op een eerlijke manier geproduceerd zijn en die helemaal traceerbaar zijn. Bovendien weten we straks precies welke boer onze producten heeft gemaakt en wat hij of zij daarmee verdiende. Sjoemelen is er niet meer bij.

Maar hoe dan? Om dat mechanisme te begrijpen is het belangrijk te snappen hoeveel informatie er nu al gemoeid gaat met fysieke producten: Informatie over het land van herkomst, de producent, tussenhandelaren, eventuele certificeringen bijbehorend bij het product of de ketenpartijen die iets met het product doen, informatie over prijzen, informatie over de veiligheid van een product enzovoorts.

Al deze informatie staat op verschillende papieren, zit in verschillende digitale systemen van verschillende instituties en personen en niemand heeft het totaalplaatje nog in beeld. De informatie wordt in verschillende vormen heen en weer gestuurd tussen de schakels van de keten. En vervolgens overgezet in weer andere digitale systemen. Het zijn allemaal gescheiden silo’s met data over hetzelfde product. Dat er bij het doorzetten van die informatie van de ene naar de andere schakel in de keten weleens wat misgaat, informatie verdwijnt, foutief wordt overgenomen of bewust wordt veranderd of verzwegen, is dan ook niet ondenkbaar.

Wat nou als alle informatie zou worden geregistreerd in een blockchain van een specifiek product? Een digitaal track recordwaarvan alle relevante partijen een exacte kopie bezitten. Dan heeft elke partij die iets met dat product doet, toegang tot alle relevante informatie, kan daar niet mee geknoeid worden en is er volledige zekerheid over dat specifieke product. De Britse organisatie Provenance boeiende white paper geschreven over dit idee.

Blockchain en de duurzame visketen

In de filmpjes over duurzame ketens via de blockchain wordt een ideale wereld geschetst. De blockchain technologie wordt gecombineerd met de inzet van moderne meetapparatuur — verbonden aan het internet (‘the internet of things’) — die regelmatig informatie doorgeven over de status van het product (bijv. locatie, temperatuur enz.). Al die informatie wordt in de blockchain van de specifieke keten vastgelegd.

Bovenstaand filmpje laat dit mooi zien met een voorbeeld van de visketen.

Of de kokosnootketen in de blockchain...

In een andere duurzame keten — die voor kokosnoten — wordt op dit moment met blockchain geëxperimenteerd. Fairfood heeft 1.000 kokosnoten gekocht in Indonesië en de data over deze noten opgeslagen in de blockchain voor deze keten. De koper van 1 specifieke noot kan precies zien bij welke boer die specifieke noot vandaan kwam, welke prijs hij of zij daarvoor heeft gekregen, welke certificeringen er eventueel bij die noot horen, maar ook via welke partijen de kokosnoot uiteindelijk bij de consument thuis wordt gebracht. De boer een beetje extra betalen kan ook, via de blockchain met virtueel geld: bitcoins.

Blockchain als doel op zich

Als je bekijkt hoeveel er geinvesteerd wordt in blockchain technologie vermoed je dat deze technologie de wereld drastisch gaat veranderen. De voorbeelden hierboven en de hoopvolle kreten van diverse mensen tijdens debatten over duurzame ketens, doen vermoeden dat alles anders gaat worden. Maar is dat wel zo?

Het grote probleem voor de verduurzaming van agrofoodketens (of voor het garanderen van voedselveiligheid) is dat de verschillende schakels in de keten elkaar niet goed kennen, er ontzettend veel spelers betrokken zijn bij 1 product, sjoemelen soms loont, er geen ketenregisseur is die het overzicht heeft of er geen behoefte is aan vergaande samenwerking. Deze problemen worden helaas niet vanzelf opgelost met blockchain.

Vertrouwen in de keten

Blockchain wordt interessant als de partijen in een keten met elkaar om tafel hebben gezeten en hebben afgesproken informatie met elkaar te delen en deze op een gestandaardiseerde manier vast te leggen. Het bij elkaar brengen van deze partijen is vaak de echte uitdaging. Wie moeten meedoen? Hoe krijg je hen aan boord en wat is de consensus? Hoe ga je om met concurrentiegevoelige informatie?

Heb je dit voor elkaar en zijn er afspraken gemaakt over het (duurzaam) sourcen van bepaalde grondstoffen, dan is de laatste vraag: hoe gaan we dat dan allemaal netjes vastleggen? Dat kan bijvoorbeeld in een distributed ledger via een blockchain, maar ook in een ‘ouderwetse’ centrale database.

De blockchain is dus geen silver bullet die het vertrouwensprobleem oplost maar wel een middel om de oplossing te implementeren.

Klopt alles wat in de Blockchain staat?

En is het veranderen of manipuleren van informatie echt niet meer mogelijk? Uiteindelijk moet er informatie in de database komen te staan. Of dit nu een centrale database is of een gedistribueerde database. Het invoeren van die data blijft mensenwerk. Of in het geval van informatie uitsturende chipjes, het werk van slimme sensoren. Die slimme sensoren zijn echter door mensen in de producten of containers gestopt. Als we teruggaan naar het visvoorbeeld kun je dus theoretisch een handje vol chips meenemen aan boord en later in vis stoppen die per ongeluk wel even in de zon heeft gelegen.

Wanneer biedt blockchain een uitkomst

Ingewikkelde ketenvraagstukken blijven dus ingewikkelde ketenvraagstukken, of je nu (aan het einde van de rit) wel of geen blockchain technologie gebruikt. Enige scepsis over blockchain als oplossing voor al onze problemen is dan ook op z’n plaats.

Maar het is wel degelijk interessant om blockchain te gebruiken. Blockchain technologie biedt een mogelijkheid om double spending van gecertificeerde producten te voorkomen. Waar double spending van virtueel geld wordt tegengegaan door het blockchain principe, is het net zo onmogelijk om één hoeveelheid gecertificeerd product meerdere malen te verkopen als elke transactie is geverifieerd en opgeslagen in de blockchain. Dit is bijvoorbeeld ontzettend interessant voor de Book & Claim certificeringsystemen.

Wellicht worden dankzij de blockchaintechnologie complexe administratieve paper trails voor een mass balance supply chain model ineens een stuk overzichtelijker – wanneer de partijen in de keten afspreken deze administratie voortaan in een blockchain systeem bij te houden.

Ongetwijfeld zijn er nog veel meer mogelijkheden. In pilots, zoals die van fairfood, wordt geëxperimenteerd met de technologie om waardevolle lessen te leren voor de toekomst. Dit soort pilots zijn ontzettend interessant omdat ketensamenwerking en technologie bij elkaar komen.

Conclusie

Blockchain technologie gaat de manier waarop ketens georganiseerd worden niet automatisch veranderen. Dat er nu zoveel aandacht is voor deze technologie is wel hoopgevend en laat zien dat we klaar zijn om onze ketens vergaand meer transparant, eerlijker en duurzaam te maken. Zodra ketens anders worden ingericht (meer samenwerking, meer overleg, meer duurzaamheidsambitie) kan de blockchain erg mooi gebruikt worden om verschillende processen te stroomlijnen. Daarmee moeten we de komende tijd gaan experimenteren!